Basîret ve firâset günümüzde çoğu zaman birbirinin yerine, hatta ikileme şeklinde kullanılıyor. Biri “kalp gözü” diye nitelenirken diğeri “Allah’ın nuru ile bakmak” olarak tarif ediliyor. Öncelikle bu iki kavramı anlatır mısınız? Birbirleriyle benzeşen ortak noktaları ve ayrıldıkları yerler nelerdir? Ve nihayetinde; bir insan hem basîret hem de firâset penceresinden bakmaya başladığında, hayatı ve eşyayı görme biçimi nasıl bir boyut kazanır?
Basîret kavramı; Kur’ân-ı Kerîm’in temel kavramlarından birisidir. Basîret kavramı izah edilirken genellikle aynı kökten türeyen basar kavramı ile karşılaştırmaların yapıldığı görülür. Bu doğrultuda basar ve basîret kavramları için; “kalıp gözü-kalp gözü, zâhir gözü-bâtın gözü, beden gözü-ruh gözü” gibi ifadelerle karşılaştırmalar yapılır ve genel olarak; “nasıl ki basar gözün nurudur ve göz bununla görmekte ise; basîret de kalbin nurudur ve kalp bu nur sayesinde görmektedir.” şeklinde ifade edilir. Basar ve basîret kavramları görme anlamına gelen “ba-sa-ra” fiilinden türemiş olsalar da “basar” genel olarak insanlarla birlikte hayvanlarda da müşterek bir sıfat olarak bulunan gözdeki görme kuvvetine; basîret kavramı ise insanlara mahsus bir özellik olarak kalbin görmesini sağlayan kuvvetine denir. Dolayısıyla basar daha çok maddî varlık sahasında, basîret ise mânevî varlık sahasında işlev görmektedir. Maddî âlemdeki varlıkları ve cereyan eden olayları görmeye yarayan organ göz iken, mânevî âlemdeki varlıkları ve cereyan eden olaylardaki manaları görmeye yarayan organ ise kalptir. Bu sebeple basîret kavramı için daha çok “kalp gözü” tabiri kullanılır.
Firâset kavramı ise; genel olarak “bir takım işaret ve alametlerden yola çıkarak olayların ve özellikle insanların içyüzlerini teşhis ve tespit etmektir.” Firâset, bir insanın sahip olduğu çabuk anlama ve kavrama yeteneği ile alakalı olup “dikkatli bir bakışla rey, zan ve idrakte isabetli öngörülerde bulunmak”tır. Firâset özelliğine sahip olmak keskin b...
Yazının tamamını dergimizden okuyabilirsiniz.
.jpg)
